Kinderboerderij en moestuin in Hoge Vucht Park te Breda

Hoge Vucht Park, Breda

In 2000 is me gevraagd of ik, in samenwerking met de gemeente Breda, het bestaand stadspark, het Hoge Vucht Park, wilde aanpassen aan de eisen van die tijd. Het ging om een park dat begin jaren zestig is ontworpen en aangelegd en tussendoor is aangepast om het beheer te versoberen. Het park had een verwaarloosde uitstraling en als gevolg hiervan was het er niet veilig. Er was geen sociale controle.

Op basis van de wensen van de gemeente en de bewoners van de omliggende woonwijk is een kinderboerderij en een moestuin in het plan ingepast. De kinderboerderij en de moestuin zijn centraal in het park geplaatst. Daaromheen zijn graslanden gemaakt voor koeien. Deze weilanden zijn vrij toegankelijk voor de bezoekers aan het park. Door de weilanden om de kinderboerderij heen te leggen lijkt het net of het grootste deel van het park kinderboerderij is.

De kinderboerderij wordt gerund door de Stichting Kinderboerderij Parkhoeve Breda Noord. De moestuin valt ook onder hun verantwoordelijkheid. Zij hebben echter afspraken gemaakt met Stichting Amarant die de werkzaamheden met haar cliënten verricht in de moestuin.

Hoofdgebouw met stal

Kinderboerderij
De kinderboerderij heeft een heldere structuur waarbij een hoofdgebouw prominent aanwezig is. In dit gebouw is de horeca gesitueerd en zijn de leslokalen aanwezig. Het terras is aan de zuidzijde van het hoofdgebouw aangelegd. Vanaf hier heb je een goed overzicht over het drukste deel van de kinderboerderij. Los daarvan is een grotere stal en enkele kleinere dierenverblijven aanwezig. Achter de grote stal is een vlindertuin gemaakt en liggen de weides binnen het hekwerk van de kinderboerderij. Buiten de kinderboerderij is de koeienwei aangelegd.

De kinderboerderij draait voornamelijk op vrijwilligers (circa 50 vrijwilligers) en is een belangrijk ontmoetingspunt in de wijk geworden. Onderdeel van de kinderboerderij is een theehuis met terras. In deze ruimte worden allerlei activiteiten voor de buurt georganiseerd. Het gaat hierbij om activiteiten voor zowel kinderen als volwassenen. Naast deze recreatieve activiteiten worden ook educatieve zaken georganiseerd waar zowel scholen als andere belangstellenden gebruik van maken. De kinderboerderij is hiermee niet alleen een hart van het Hoge Vucht Park maar ook een hart voor de wijk Hoge Vucht in Breda-Noord.

Moestuin
De moestuin heeft een strakke opzet met een duidelijke padenstructuur. Een gebouwtje staat centraal in de ruimte. Daaromheen liggen de groenten en kruidenbedden. Achter op het terrein is een boomgaard aangeplant. Deze boomgaard is in gebruik als dierenwei waardoor het gras afgegraasd wordt. In de dierenwei, afgeschermd van de bezoekers, is een aantal bijenkorven geplaatst. Het geheel straalt een landelijke rust uit.

Heldere structuur van de moestuin

De cliënten die bij de Stichting Amarant zijn, werken in de moestuin en helpen bij het verzorgen van de dieren op de kinderboerderij. Zij onderhouden de moestuin door te schoffelen, te harken, plantjes te verspenen, te oogsten, producten te verkopen en kruiden te verwerken. Zij vinden het niet erg om vuile handen te krijgen en bij weer en wind buiten te zijn. Alle groenten en kruiden die van de moestuin afkomen worden verkocht aan wandelaars en fietsers, bezoekers aan de kinderboerderij en aan mensen uit de wijk. Iedereen is welkom bij het eigen verkoopkraampje.

Boomgaard met dierenwei

Er wordt samengewerkt met vrijwilligers uit de buurt en kinderen van een school uit de wijk. De cliënten die meehelpen op de kinderboerderij dragen zorg voor het schoonhouden van de dierenweides. Verder worden, samen met de vaste dierenverzorgers, alle stallen één keer per week schoongemaakt en wordt er dagelijks voor het eten en drinken van de dieren gezorgd.

Hoge Vucht Park
De kinderboerderij en de moestuin liggen, zoals gezegd, centraal in het park langs het relatief drukke fietspad van Breda naar Teteringen. Langs de grote vijverpartijen, op de overgang naar de woonwijk, is een promenade bedacht. Dit is de wandel en ontmoetingspromenade in het park; Hier zijn de banken, verlichting en speeltoestellen aanwezig en is het waterterras aan gekoppeld.

Limousins in de koeienwei

Het grootste deel van het park is ingericht als ecologische kruidenrijke weide voor koeien. Doorheen deze weide is een slingerend wandelpad aangelegd. Bezoekers aan het park kunnen hier tussen de koeien wandelen. Vanwege dit contact met de koeien en vanwege het klimaat in Nederland is gezocht naar een ras dat met deze omstandigheden kan omgaan. Uiteindelijk zijn we uitgekomen op Limousins. Dit is een uiterst rustig ras wat niet agressief is en niet angstig ten op zichte van honden. Daarnaast kunnen deze runderen uitermate goed tegen de koude weersomstandigheden in de winter.

Tot slot
Door de herinrichting van het park en de betrokkenheid van de wijkbewoners is het Hoge Vucht Park in de harten van de mensen gesloten. De sociale controle in het park is hierdoor 100% verbeterd. Mede hierdoor is, door het tijdschrift Roots, in het jaar 2012, het Hoge Vucht Park uitgeroepen als beste park van Breda.

Picknickplek in de koeienwei

 www.plancompagnons.nl

De aantrekkingskracht van een moestuin

Een moestuin is vaak een onderdeel van een boerderijtuin. Buitenlui zijn mensen die bewust kiezen om in een groene omgeving te wonen en verantwoord te leven. Gezond eten maakt hier onderdeel vanuit. Het kweken van eigen groenten zonder gebruik te maken van chemische middelen hoort bij de eigen moestuin.

Een moestuin; veel werk?
Beginnende moestuinders vergissen zich in de hoeveelheid werk die een moestuin vraagt. Het bewerken en verbeteren van de grond, het zaaien, verspenen en planten van het plantgoed, het verwijderen van onkruiden, het opbouwen van een composthoop en het oogsten; alles is handwerk. Na verloop van tijd, wanneer de passie voor het tuinieren in de moestuin is ontwaakt, ontstaat een andere ervaring. Omdat je met plezier in de moestuin bent, wordt het werk tussendoor gedaan. Tijdens het ‘crop-watching’ wordt nog gauw wat weggewerkt, opgebonden, aangeharkt, weggeplukt, omgespit of geoogst. De moestuin neemt voor het gevoel echt niet zoveel tijd in beslag. Mensen die het wel als tijdrovend beschouwen, zijn minder enthousiast en geven de moestuin op. Bij hen blijft het idee bestaan dat een moestuin veel tijd vergt. Uiteindelijk is het een idee dat je voor jezelf oproept of het veel werk is of dat het wel mee valt.

Een moestuin op de juiste plek
Voor de opbrengst kies je voor de moestuin een plaats met vruchtbare grond, op een zonnige plek die niet te winderig is. Omdat je er regelmatig bent, ligt de moestuin niet te ver van de woning.

Een goed aangeplante en bijgehouden moestuin is een lust voor het oog in het groeiseizoen. Ondanks de functionele opzet van een moestuin heeft het altijd iets rommeligs; de composthoop, planten die aan het eind van hun groei zijn, net geoogste vakken, onkruiden na een warme natte periode wanneer je net weinig tijd hebt gehad. Daarnaast zijn de meeste moestuinen in de winter kaal en triest. Vandaar dat de moestuin beter niet in het zicht vanuit terrassen of de woning wordt aangelegd.

Voorbeeld van een aantrekkelijke moestuin
Hierboven is een beeld geschetst van de traditionele moestuin. Dat het anders kan bewijst de moestuin bij restaurant Villa Augustus te Dordrecht. Door de moestuin een duidelijke structuur te geven die symmetrisch lijkt, maar wanneer je er doorheen gaat vele verrassingen heeft, ontstaat een aantrekkelijk beeld. In de winter geven groenblijvende hagen, leifruitbomen, staketsels voor het opbinden van bonen, bramen en frambozen, pergola’s voor druiven, een waterpunt en verschillende kassen, het geheel een levendige sfeer. Met (oude) bestratingmaterialen is het mogelijk enkele hoofdpaden een belangrijker karakter te geven tegenover de zandpaden tussen de verschillende gewassen in. Met deze middelen kan iedere situatie een eigen aantrekkelijk karakter krijgen. Met de juiste aandacht en instelling is een moestuin een prima plek voor ‘het nut ende vermaeck’ in de landelijke tuin.

http://www.villa-augustus.nl/new/slideshow-tuinen-2013.html

www.plancompagnons.nl

Keuze voor een woongebouw op Landgoed De Heivelden

Als landschapsarchitect ben ik benaderd om twee ontwerpen te maken voor de directe omgeving van een nog te bouwen woning op Landgoed De Heivelden te Chaam. De Provincie Brabant moet overtuigd worden om te kunnen bouwen op het landgoed. Hierbij was het de keuze om een landhuis of een boerderij te bouwen. In het verleden heeft er op deze plaats al een boerderij gestaan.

Mijn hulp is ingeroepen omdat de Provincie Brabant een beeld wilden hebben van de toekomstige inrichting van het terrein zowel bij een landhuis als bij een woonboerderij.

Buitenplaats

Wanneer voor een landhuis wordt gekozen krijgt de directe omgeving rondom het huis de sfeer van een buitenplaats. Symmetrie, zichtassen, waterpartijen, formele rozentuinen met beelden en berceaus zijn begrippen die bij dit landschapselement passen.

Woonboerderij

Wanneer voor een woonboerderij wordt gekozen is een terughoudende vormgeving meer voor de handliggend. Symmetrie speelt nauwelijks een rol. De directe omgeving van een boerderij heeft meer de sfeer van een functionele ruimte (erf). Omdat het hier een woonboerderij betreft worden verschillende omhaagde tuinen in de directe omgeving van de woonboerderij voorgesteld.

Boomgaarden

In zowel het ontwerp voor het landhuis met buitenplaats als van de woonboerderij passen verschillende hoogstam fruitboomgaarden. De sfeer van de in het gelid staande bomen in een grasveld of wei sluiten perfect aan bij de esthetica van een buitenplaats en/of het functionele van een boerderij.

Landgoed
Beide typen huizen passen perfect in de sfeer van het reeds aanwezige landgoed. Toch heeft de Provincie Brabant een voorkeur uitgesproken voor een woonboerderij. De terreininrichting zal hierop verder worden aangepast. Door de tuinontwerpen ontstaat er een overgang van boerderij, bijgebouwen, erf met tuinen naar het landgoed met weilanden, lanen en bospercelen.

www.plancompagnons.nl

Boerenerf bij langgevelboerderderij in Brabant

Een langgevel boerderij uit 1898 is omgevormd tot een conferentieoord. De boerderij heeft vergaderruimtes, slaapplaatsen voor groepen en een mogelijkheid om te eten en feesten of andere activiteiten te ondernemen. Insteek bij dit alles is om de sfeer van de langgevelboerderij in stand te houden. Bij de boerderij zijn naast de langgevelboerderij (woonhuis met stal) ook een Vlaamse schuur, karrenkooi en bakhuis aanwezig. Alle gebouwen zijn gerestaureerd en staan in functie van de nieuwe bestemming.
Oorspronkelijk was er een zanderf bij boerderijen in dit deel van Brabant aanwezig. Ook dit element is in de nieuwe plannen uitgewerkt.

Erf
Het erf wordt in oude staat terug gebracht.  Alle niet passende beplanting is verwijderd.  Coniferen en kerstdennen zijn gerooid. Opschot, zaailingen, sierheesters en dergelijke zijn verwijderd en onderkomen fruitbomen worden gesnoeid.

Rondom de gebouwen op het erf is een 0,80 m brede rand van gebakken klinkers aangebracht. Een looplijn tussen entree woonboerderij en bakhuis is eveneens gemarkeerd met gebakken klinkers. Voor de afwatering van het erf is een 0,80 m brede goot gemaakt met kinderkopkeien.

Rondom de oude waterput die nog aanwezig is, zijn de oorspronkelijke kinderkopkeien teruggebracht. Dit onderdeel functioneert als terras voor grotere groepen.

Op het erf is een grote kippenren gemaakt die bijdraagt aan de beleving van het erf. De moestuin, boomgaard en kippen leveren de ingrediënten voor de gerechten die in de eigen keuken worden gebruikt en aan de gasten geserveerd. 

Beplanting

Enkele grote bomen zoals Noot, Tamme kastanje en Linde worden bij geplant. De geknotte paardekastanjes, aan de voorzijde van de woonboerderij, zijn verwijderd en vervangen door lindes. Deze zijn, zoals op de historische foto’s, dichter tegen de boerderij geplaatst.                

Een aan te brengen 3 m brede blokhaag van Gewone beuk, tussen de berm en het zandige voorerf, markeren de boerderij en geven de relatie aan met een verderop gelegen boerderij hoeve.



Op sommige momenten zijn er veel gasten op de boerderij. Voor al deze gasten dient parkeerruimte te zijn. Om te voorkomen dat er een zakelijk parkeerterrein gemaakt zou moeten worden is een ander voorstel gedaan. Er is een dubbele eiken laan aangeplant waar tussen de bomen, in de berm van de weg, de auto's geparkeerd worden. De ondergrond van de berm is met puin gefundeerd en afgewerkt als grasberm. Er zijn voldoende parkeerplaatsen aanwezig. Wanneer er echter minder gasten zijn biedt de laan een passend landschapselement dat aansluit bij de landelijke omgeving.

www.plancompagnons.nl