Herenboerderij op Landgoed Zoudtland

Op 24 oktober 2014 heb ik een bezoek gebracht aan landgoed Zoudtland. In 1987 ben ik betrokken geweest bij het ontwerp van een masterplan voor dit landgoed. Als onderdeel van het masterplan is een arboretum ontworpen en aangelegd. Een arboretum is een verzameling van bomen. In de situatie van Zoudtland zijn de bomen gerangschikt volgens geografische herkomst. Zo zijn er bomen gegroepeerd uit de werelddelen Europa, het noordelijk deel van Afrika, Zuidoost Azië en Noord Amerika. Nu, na 27 jaar, ziet het geheel er als een volwassen arboretum uit.

Herenboerderij
Centraal op Landgoed Zoudtland staat een herenboerderij uit 1733. De lanen op het landgoed zijn dan ook gericht op dit landhuis met de erbij horende Vlaamse schuur. In de directe omgeving van het landhuis zijn verschillende tuinen en terrassen gesitueerd. In de jaren vóór de 2^e wereldoorlog is een grote zwemvijver aangelegd. De tuinen gaan over in een park en bosgebied afgewisseld met weilanden en populierenakkers.
Op het landgoed in de herenboerderij hebben verschillende heren van stand gewoond. Het landgoed werd gebruikt als prettige locatie om te wonen. Daarnaast bood het landgoed ook opbrengsten voor eigen gebruik. Moestuin, boomgaard en houtopstanden zijn altijd onderdeel van het landgoed geweest.

Historie Landgoed Zoudtland
De huidige herenboerderij dateert uit de tweede helft van de 17^de eeuw. In die periode kwam het in handen van Peter van Soutelande, schout van Turnhout, aan wie het landgoed zijn naam dankt. Begin 19^de eeuw kwam het in handen van de familie Trip die zich, na verheven te zijn in de adelstand, Trip van Zoudtland is gaan noemen. Deze familie heeft het landgoed uitgebreid en verfraaid.
In de periode dat Zoudtland eigendom was van de Hervormde Gemeente Princenhage (1906-1963)  , waren er plannen om, langs beide zijden van de toegangslaan, villa’s te bouwen. De toenmalige huurder,  van der Schrieck, heeft deze plannen in 1937 definitief kunnen verijdelen. Door tuinarchitect T.H. Koning is in 1938 een tuinontwerp voor het deel bij het huis gemaakt.
In 1963 kwam het landgoed weer in particuliere handen. Mr. C. Overwater heeft in 1986 het idee opgepakt om de toen ruimschoots aanwezige populierenakkers op het landgoed om te vormen tot een arboretum (=bomenverzameling), weilanden en gemengd bos. Hiervoor is het eerder genoemde masterplan voor het landgoed en een detaillering van het arboretum gemaakt. Het arboretum is in 1987 aangelegd.
In 1995 is het landgoed eigendom geworden van de huidige eigenaars de familie Hof-Sanders.

Landgoed of buitenplaats

Soms wordt Landgoed Zoudtland weleens buitenplaats genoemd en daar is ook wat voor te zeggen. De begrippen buitenplaats en landgoed worden nogal eens met elkaar verwisseld.                                                           Een buitenplaats is een monumentaal huis, met bijgebouwen en een tuin of park. Ze zijn vaak in de 17^e en 18^e eeuw ontwikkelt door rijke burgers uit steden die ’s zomers op het platteland wilden wonen. Minder vermogende burgers huurden de herenkamer op een grote boerderij of maakten een herenboerderij in plaats van een monumentaal woonhuis.

Een landgoed is een landschappelijk samenhangend geheel bestaande uit bos natuur, tuin en park dat als een bedrijf wordt beheerd. Er behoren vaak verschillende boerderijen tot een landgoed.  Het misverstand van buitenplaats versus landgoed is ontstaan doordat veel buitenplaatsen zijn ontstaan op oudere landgoederen. 

Keuze voor een woongebouw op Landgoed De Heivelden

Als landschapsarchitect ben ik benaderd om twee ontwerpen te maken voor de directe omgeving van een nog te bouwen woning op Landgoed De Heivelden te Chaam. De Provincie Brabant moet overtuigd worden om te kunnen bouwen op het landgoed. Hierbij was het de keuze om een landhuis of een boerderij te bouwen. In het verleden heeft er op deze plaats al een boerderij gestaan.

Mijn hulp is ingeroepen omdat de Provincie Brabant een beeld wilden hebben van de toekomstige inrichting van het terrein zowel bij een landhuis als bij een woonboerderij.

Buitenplaats

Wanneer voor een landhuis wordt gekozen krijgt de directe omgeving rondom het huis de sfeer van een buitenplaats. Symmetrie, zichtassen, waterpartijen, formele rozentuinen met beelden en berceaus zijn begrippen die bij dit landschapselement passen.

Woonboerderij

Wanneer voor een woonboerderij wordt gekozen is een terughoudende vormgeving meer voor de handliggend. Symmetrie speelt nauwelijks een rol. De directe omgeving van een boerderij heeft meer de sfeer van een functionele ruimte (erf). Omdat het hier een woonboerderij betreft worden verschillende omhaagde tuinen in de directe omgeving van de woonboerderij voorgesteld.

Boomgaarden

In zowel het ontwerp voor het landhuis met buitenplaats als van de woonboerderij passen verschillende hoogstam fruitboomgaarden. De sfeer van de in het gelid staande bomen in een grasveld of wei sluiten perfect aan bij de esthetica van een buitenplaats en/of het functionele van een boerderij.

Landgoed
Beide typen huizen passen perfect in de sfeer van het reeds aanwezige landgoed. Toch heeft de Provincie Brabant een voorkeur uitgesproken voor een woonboerderij. De terreininrichting zal hierop verder worden aangepast. Door de tuinontwerpen ontstaat er een overgang van boerderij, bijgebouwen, erf met tuinen naar het landgoed met weilanden, lanen en bospercelen.

www.plancompagnons.nl